Liên kết trong sản xuất và tiêu thụ không còn là vấn đề xa lạ đối với nông dân. Tuy nhiên, hình thức hỗ trợ vốn trả chậm và không lãi suất được xem là hình thức liên kết mới mang lại hiệu quả thiết thực cho người trồng nấm trong thời gian gần đây.

Chất nấm rơm là nghề tồn tại khá lâu trên địa bàn huyện Long Mỹ (Hậu Giang). Nếu như trước đây, nấm rơm chỉ chất theo mùa vụ thì bây giờ có thể trồng quanh năm. Đơn giản vì cây nấm có thời gian sinh trưởng ngắn, từ lúc xuống meo cho đến thu hoạch mất chừng 1 tháng nên người dân có thể sản xuất quanh năm, nhất là nhu cầu thị trường, giá cả, đầu ra ổn định ở mức cao. Hiện giá nấm khoảng 25.000 đồng/kg, cao hơn cùng kỳ khoảng 3.000-4.000 đồng/kg.

Tiếp sức cho người dân

Tuy nhiên, người trồng nấm hiện nay đang phải đối mặt với thực tế khó khăn là chi phí sản xuất tăng cao. Một trong những nguyên nhân chủ yếu là do nguồn rơm khan hiếm, đặc biệt là vào vụ lúa Thu đông hàng năm, nhiều hộ dân để đất trống hoặc chuyển sang nuôi cá ruộng. Trong khi vài năm trở lại đây, đồng lúa phần lớn được thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp, cho nên việc thu mua rơm về chất nấm vốn đã khó nhọc nay còn hao tốn thêm khoản chi phí vận chuyển đáng kể.

Anh Phan Văn Bình, hộ dân có thâm niên trong nghề chất nấm rơm 8 năm, ở ấp 3, xã Thuận Hòa, huyện Long Mỹ ước tính, mấy năm trước, giá một công rơm chỉ có 70.000-80.000 đồng. Thế mà hiện nay đã tăng lên gấp đôi, nhưng đôi lúc không có rơm để mua. Ngoài ra, người trồng nấm còn phải tốn thêm các khoản chi phí khác như: thuê nhân công, mặt bằng, chi phí meo giống,… Tính ra, người dân bỏ ra số tiền ban đầu gần 5-6 triệu đồng mới có thể mua được một ghe rơm (10-13 công rơm) về chất trên diện tích 250m2. Những hộ có vốn sản xuất ít như anh thì đây là khoản đầu tư không nhỏ chút nào.

Nắm bắt được nhu cầu vốn để duy trì, mở rộng quy mô chất nấm trong dân mà một số cơ sở thu mua, chế biến nấm rơm trên địa bàn huyện Long Mỹ đã đưa ra hình thức hỗ trợ vốn ban đầu. Cách làm này đã tạo điều kiện tích cực để người trồng nấm sản xuất. Anh Bình cho biết thêm, sau khi được cơ sở thu mua nấm rơm trên địa bàn xã khuyến khích và cho mượn vốn gần 8 triệu đồng, kết hợp với nguồn vốn của gia đình mình, anh không những gắn bó được với nghề mà tăng quy mô chất nấm từ 1 ghe lên 3 ghe rơm. Đương nhiên là lợi nhuận tăng lên 5-6 triệu đồng ngay trong đợt chất nấm đầu tiên của năm qua.

Khác với gia đình anh Bình, gia đình bà Trần Kim Kế, Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ ấp 3, xã Thuận Hòa thuộc dạng khá giả. Thế mà bà Kế vẫn có nhu cầu mượn vốn để vừa trồng nấm vừa tranh thủ nguồn đầu tư vào công việc khác như chăn nuôi heo, gà lôi,... Bà Kế chia sẻ: “Đây là nguồn hỗ trợ không lãi suất nên không phải chịu áp lực về thời gian hoàn trả, người dân có thể yên tâm làm ăn”. Vì vậy, trong thời gian tới, bà Kế sẽ tiếp tục vận động chị em trong Hội mạnh dạn trồng nấm rơm nhằm kiếm thêm thu nhập cho gia đình trong thời gian lũ về.

Giữ vững vùng nguyên liệu

Cái lợi lớn nhất của hình thức liên kết này là những hộ thiếu vốn hoặc không có vốn sản xuất có thể thu lợi nhuận mà không lo lắng vấn đề bất ổn đầu ra. Đáng nói hơn, nông dân trồng nấm không phải chịu áp lực về hợp đồng buôn bán. Trong trường hợp bị thất mùa, người dân có thể mượn thêm vốn tái sản xuất cho vụ nấm kế tiếp. Bà Huỳnh Thị Sáu, chủ cơ sở thu mua nấm rơm Bé Sáu, ở ấp 4, thị trấn Long Mỹ, chia sẻ: “Cơ sở sẵn sàng cho mượn 100% chi phí sản xuất cho người dân nghèo có nhu cầu chất nấm. Trường hợp nông dân chưa hoàn trả được mà có nhu cầu mượn thêm, cơ sở vẫn xem xét cho ứng tiếp”.

Chưa kể các cơ sở còn đưa ra một số dịch vụ hỗ trợ khác bằng cách cho mượn vật dụng như sọt, bao đựng khi thu hoạch rộ; có phương tiện thu mua cho những hộ ở xa cơ sở; cung ứng meo giống,… nhằm gắn bó lâu dài với nông dân. Chính nhờ các hình thức hỗ trợ linh hoạt này đã góp phần quan trọng giúp cho cơ sở, doanh nghiệp thu mua chế biến nấm rơm có vùng nguyên liệu ổn định, đảm bảo chế biến đáp ứng nhu cầu thị trường trong và ngoài nước. Bà Sáu kể, trước đây, cơ sở phải chạy khắp nơi thu mua nấm tươi để đáp ứng kịp thời nhu cầu thị trường. Mặt khác, cơ sở đã chủ động được nguồn cung. Qua đó giúp bình ổn giá cả thị trường, tránh tình trạng “thừa hàng dội chợ” khi vào vụ thu hoạch rộ”.

Theo bà Võ Kim Lượng, Phó Trạm Bảo vệ thực vật huyện Long Mỹ: “Các hình thức hỗ trợ vốn, dụng cụ sản xuất bước đầu đã mang lại hiệu quả thiết thực, góp phần thay đổi tư duy “mùa vụ” của bà con, đồng thời hình thành mối liên kết mới trong sản xuất và tiêu thụ nấm rơm. Do đó, các địa phương cần khuyến khích doanh nghiệp, cơ sở thu mua, chế biến nấm trên địa bàn duy trì hình thức hỗ trợ này nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho những hộ thiếu vốn sản xuất có cơ hội thay đổi cuộc sống; hướng đến xây dựng vùng nguyên liệu ổn định”.

Theo thống kê của Trạm Bảo vệ thực vật huyện Long Mỹ, vụ Thu đông năm nay, huyện có khoảng 414,22ha rơm nguyên liệu tại chỗ (tính theo diện tích đất lúa) chất nấm, ước tính sản lượng thu được khoảng 104 tấn nấm tươi. Chưa kể nguồn rơm mua từ bên ngoài.