Nhiều năm qua, thị trường phân bón nước ta có nhiều vấn đề nổi cộm, đặc biệt là tình trạng sản xuất - kinh doanh phân bón kém chất lượng, phân bón giả ảnh hưởng xấu đến sản xuất nông nghiệp, khiến người nông dân bị thiệt hại nhiều mặt. Ngày 2/10/2013, Báo điện tử Công Thương đã tổ chức buổi giao lưu trực tuyến với chủ đề “Giúp nhà nông tránh sử dụng phân bón giả, phân bón kém chất lượng”.

Theo ông Phùng Hà, Cục trưởng Cục Hóa chất (Bộ Công Thương), vấn nạn phân bón giả và kém chất lượng đã diễn ra từ nhiều năm qua. Phân bón giả, kém chất lượng xuất hiện ở cả 3 khâu sản xuất (chủ yếu là phân NPK và phân hữu cơ), lưu thông trên thị trường và nhập khẩu. Tuy chưa có số liệu chính thức về tỷ lệ phân bón giả ở từng khâu, nhưng qua thực tế kiểm tra thì phân bón giả nhiều nhất là ở khâu sản xuất.

Tại tọa đàm, đại diện của các cơ quan chức năng đều nhấn mạnh, để kiểm soát tốt thị trường phân bón thì cần thiết phải hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật. Cụ thể, các Bộ, ngành phải sớm xây dựng Nghị định mới thay thế Nghị định 113/2003/NĐ-CP ngày 7/10/2003 và Nghị định 191/2007/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý sản xuất, kinh doanh phân bón, trong đó cần đưa phân bón vào diện mặt hàng kinh doanh có điều kiện. Đồng thời xây dựng thể chế quản lý, làm rõ trách nhiệm quản lý của từng ngành, ban hành quy chế phối hợp giữa các ngành, địa phương trong kiểm tra giám sát sản xuất, kinh doanh và sử dụng phân bón, tránh chồng chéo và bỏ sót, xây dựng chế tài đủ mạnh và khả thi.

Đối với bà con nông dân, các chuyên gia khuyến cáo, bà con không nên lựa chọn mua phân bón của những DN có uy tín, hàng hóa có nhãn mác, chứ không nên mua hàng rẻ, hàng trôi nổi trên thị trường. Hàng hóa mua phải lấy hóa đơn để làm bằng chứng khi có sự cố; khi mua phải xem sản phẩm có nhãn mác rõ ràng, trung thực hay không.

Theo kiến nghị từ phía đại diện nông dân đã từng mua phải phân bón giả thì nhìn cảm quan bằng mắt thường, người nông dân không thể phân biệt được hàng giả, thật do công nghệ sản xuất phân bón ngày nay rất tiên tiến. Vì thế, bà con mong nhà sản xuất có những buổi tập huấn, đào tạo giúp bà con phân biệt phân giả, phân kém chất lượng.

Theo ông Phùng Hà, tại Công văn số 154/TTg-KTN ngày 18/1/2013, Thủ tướng Chính phủ đã có ý kiến chỉ đạo, giao Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn xây dựng Nghị định quản lý sản xuất, kinh doanh phân bón. Theo đó, Dự thảo Nghị định đã quy định phân bón là sản phẩm nhóm 2, quản lý chất lượng theo Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hoá. Dự thảo Nghị định quy định Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn xây dựng và ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng phân bón, quy định việc công bố hợp quy chất lượng phân bón.

Đáng chú ý là các tổ chức, cá nhân sản xuất phân bón chỉ được đi vào hoạt động sản xuất phân bón sau khi được cơ quan có thẩm quyền cấp Giấy phép. Tổ chức, cá nhân phải đáp ứng các điều kiện về sản xuất phân bón thì mới được cấp Giấy phép sản xuất phân bón. Với quy định này, các tổ chức sản xuất phân bón sẽ phải đầu tư cơ sở vật chất, nhân lực, hệ thống quản lý chất lượng đảm bảo chất lượng phân bón đồng thời sẽ loại bỏ được những tổ chức yếu kém, không đủ điều kiện, hạn chế được tình trạng phân bón giả, kém chất lượng đang tràn lan trên thị trường. Ngoài ra, các tổ chức, cá nhân kinh doanh phân bón phải đáp ứng các điều kiện về kho chứa, chứng từ hợp pháp, về điều kiện an toàn, phòng chống cháy nổ, công cụ, thiết bị chứa đựng, lưu giữ phân bón phải bảo đảm được chất lượng, cửa hàng hoặc địa điểm kinh doanh, nơi bày bán phải bảo đảm giữ được chất lượng phân bón theo quy định của pháp luật. Sau khi Nghị định về quản lý phân bón được ban hành, khi đó ngành sản xuất kinh doanh phanh bón sẽ là ngành sản xuất kinh doanh có điều kiện (ở cả 3 khâu gồm sản xuất, kinh doanh và nhập khẩu). Hy vọng cùng cơ quan quản lý nhà nước, sự ủng hộ của bà con nông dân thì việc thực hiện sẽ đẩy lùi nạn phân bón giả trong thời gian tới.

Số liệu thống kê cho thấy, nhu cầu sử dụng phân bón của Việt Nam hàng năm khoảng trên dưới 10 triệu tấn. Trong số đó, hiện nay, các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất trong nước cung ứng được khoảng 80%, còn lại 20% là nhập khẩu, nhưng nguồn nhập chủ yếu là từ Trung Quốc.