Hiện nay, tại khu vực miền núi, việc áp dụng các tiến bộ khoa học vào sản xuất còn nhiều hạn chế do đặc thù ruộng bậc thang, diện tích manh mún, nhận thức của nông dân còn thấp...

Khắc phục khó khăn trong việc đưa cơ giới hóa đồng bộ để nâng cao hiệu quả canh tác lúa ở miền núi, Công ty CP Giống cây trồng Thanh Hóa (công ty) đã triển khai mô hình thâm canh lúa sinh thái (SRI) kết hợp bón phân viên nén dúi sâu. Mô hình được triển khai từ đầu vụ mùa 2013 tại bản Tôm, xã Ban Công (Bá Thước). 30 hộ đồng bào trong bản được công ty cung ứng giống lúa siêu cao sản ZZD001, phân bón, tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn bà con canh tác 4 ha lúa theo phương thức hoàn toàn mới so với cách cấy lúa truyền thống.

Sau hơn 3 tháng canh tác theo quy trình, đồng lúa bản Tôm đã và chuẩn bị cho thu hoạch. Chất lượng lúa và hiệu quả kinh tế mô hình mang lại vượt trội so với các giống lúa truyền thống tại địa phương. Chị Lê Thị Nguyệt, Trạm trưởng Trạm Bảo vệ thực vật huyện Bá Thước, đồng thời là người sát cánh cùng nông dân bản Tôm thực hiện mô hình, cho biết: “Sau khi UBND huyện Bá Thước phối hợp với công ty, thống nhất chủ trương xây dựng mô hình, trạm chúng tôi đã thực hiện đúng quy trình kỹ thuật. Điều đáng nói, khi bắt đầu triển khai, nhiều hộ dân không tin vào sự thành công của mô hình nên không hợp tác. Công ty phải cam kết hỗ trợ nông dân nếu năng suất lúa không bằng phương thức canh tác thủ công truyền thống, nhiều hộ mới đồng ý tham gia”. Đến đầu tháng 10 này, một số ruộng lúa canh tác theo mô hình đã cho thu hoạch với năng suất 11 tấn/ha – cao hơn năng suất lúa nhiều huyện đồng bằng. Đây là năng suất mà ở toàn khu vực miền núi Thanh Hóa, rất ít người ngờ tới.

Các hộ nông dân bản Tôm rất vui mừng với vụ lúa bội thu này. Bên ruộng lúa trĩu hạt chuẩn bị thu hoạch, bà Lương Thị Cháy hồ hởi: “Nhiều đời trồng lúa, bà con chúng tôi chưa bao giờ thấy lúa năng suất cao như năm nay. Theo nhận định của nông dân trong bản và các cán bộ, 3 sào lúa nhà tôi đạt năng suất khoảng 5,5 tạ/sào. Với hơn 1,6 tấn lúa, gia đình tôi chắc chắn có đủ lương thực đến vụ kế tiếp”. Nhiều nông dân bản Tôm đều khẳng định, làm ruộng theo mô hình này có nhiều ưu điểm, nhất là lượng giống giảm, chỉ còn 0,6 kg/sào, trong khi canh tác truyền thống “tốn” đến 2kg giống/sào. Lượng phân bón, thời gian canh tác đều giảm, trong khi năng suất bình quân lại tăng khoảng 1,2 tạ/sào. Chị Lương Thị Lưu, hàng xóm của bà Cháy, chia sẻ: Ban đầu thấy cán bộ cấy quá thưa, chúng tôi không tin sẽ cho năng suất cao. Được chính quyền vận động, công ty lại cam kết hỗ trợ nếu năng suất lúa thấp nên chúng tôi mới đồng ý tham gia mô hình. Sau mới thấy, so với canh tác truyền thống, lúa đẻ nhánh khỏe hơn, lại kháng bệnh tốt. “Vụ này, gia đình tôi có năng suất lúa gấp đôi bình thường với khoảng 5,7 tạ/sào. Từ nay, chúng tôi chắc chắn sẽ canh tác theo mô hình này” - chị Lưu khẳng định.

Từ thành công của mô hình này, huyện Bá Thước đã xây dựng đề án nhân rộng mô hình SRI. Trong năm 2014, huyện sẽ cơ cấu 70% diện tích trồng lúa theo mô hình SRI kết hợp phân viên nén dúi sâu, tương đương khoảng 600 ha.

Theo một số cán bộ kỹ thuật của Công ty CP Giống cây trồng Thanh Hóa, áp dụng SRI trong trồng lúa chính là thực hiện biện pháp “5 giảm, 3 tăng” (giảm lượng giống, lượng phân đạm bón thừa trên đồng ruộng, giảm số lần bơm nước, số lần phun thuốc trừ sâu, giảm khí phát thải nhà kính; tăng năng suất, hiệu quả kinh tế và chất lượng sản phẩm) phù hợp với canh tác nhỏ lẻ ở các huyện miền núi.