Những ngày cuối năm chúng tôi có dịp trở lại vùng trồng quýt lớn nhất huyện Bạch Thông (Bắc Kạn) khi quýt đang vào vụ thu hoạch. Năm nay phần lớn nông hộ đều rất phấn khởi vì quýt được giá, thu nhập hàng trăm triệu đồng là rất đỗi bình thường với người dân nơi đây. Việc xóa đói, giảm nghèo từ cây quýt của bà con nông dân trong vùng giờ đã thật sự mang lại hiệu quả.

Vào mùa quả chín, trên khắp các ngả đường từ thôn, xã thuộc các xã nằm trong vùng quy hoạch cam, quýt của huyện Bạch Thông chúng ta đều bắt gặp cảnh người nông dân chở quýt chín đi bán. Những quả quýt màu vàng rộm được xếp đầy trong những chiếc dậu chở ra chợ bán. Từ sáng sớm hay đến tận chiều dọc tuyến đường 257 qua các xã Quang Thuận, Dương Phong đâu đâu cũng thấy cảnh các thương lái thu mua quýt tấp nập, niềm vui hiện rõ trên từng khuôn mặt của những người trồng quýt bởi sau mỗi vụ họ có thu nhập hàng trăm triệu đồng.

Bạch Thông là huyện có diện tích trồng cây cam, quýt lớn nhất tỉnh với tổng diện tích hơn 1.000 ha, trong đó diện tích cho thu hoạch là 548ha tập trung tại 3 xã nằm trong vùng quy hoạch của tỉnh là Quang Thuận, Đôn Phong, Dương Phong. Trước đây, việc trồng quýt ở Bạch Thông vẫn còn mang tính tự phát, bà con nông dân chỉ trồng bằng hạt, bằng cành với tổng diện tích toàn huyện khoảng 300ha. Tuy nhiên nhận thấy đây là loại cây trồng thích nghi với đặc điểm khí hậu, thổ nhưỡng của vùng lại cho giá trị kinh tế nên huyện Bạch Thông đã có chủ trương phát triển cây quýt trở thành cây trồng chủ lực giúp nông dân xóa đói giảm nghèo.

Theo đó, bằng nhiều nguồn vốn, chương trình, dự án khác nhau huyện đã đầu tư hàng tỷ đồng để hỗ trợ giống, phân bón, tập huấn khoa học kỹ thuật cho nông dân. Đồng thời phối hợp với cơ quan chức năng của tỉnh đưa giống quýt ghép mắt, ghép cành vào trồng nhằm nâng cao năng suất, chất lượng quả và đẩy nhanh thời gian cho thu hoạch. Nhờ triển khai đồng bộ các chương trình, dự án hỗ trợ nên diện tích cây cam, quýt của toàn huyện không ngừng được mở rộng, năng suất, chất lượng ngày càng nâng cao đáp ứng thị trường tiêu thụ. Quýt ở Bạch Thông giờ đã phát triển mạnh mẽ theo hướng hàng hóa với sản lượng hằng năm đạt trên 6.000 tấn, nhiều nông hộ có thu nhập hàng trăm triệu đồng.

Chúng tôi đã tìm đến gia đình ông Cao Xuân Lãng, thôn Khuổi Piểu, xã Quang Thuận, một trong những hộ làm giàu từ quýt. Có mặt tại nhà ông đúng vào thời điểm các thành viên trong gia đình đang tập trung đóng gói quýt để xuất bán cho các thương lái.

Ông Lãng cho biết: Năm nay do ảnh hưởng của thời tiết nên sản lượng cam, quýt có giảm hơn so với năm ngoái nhưng bù lại giá thành lại cao nên gia đình vẫn có thu nhập cao. Vụ quýt năm 2013 gia đình thu được 10 tấn quả, giá bán bình quân là 15.000 đ/kg đem lại thu nhập khoảng 200 triệu đồng. Ngoài ra, gia đình ông còn có 1ha cây cam đường canh cho thu hoạch với sản lượng 7 tấn, giá bán bình quân 28.000 đồng/kg, cũng mang lại cho gia đình gần 200 triệu.

Như vậy vụ cam, quýt năm nay gia đình ông Lãng đã có thu nhập khoảng 400 triệu đồng, một khoản thu không nhỏ đối với gia đình người nông dân. Ông Lãng chia sẻ: “Cây quýt cho giá trị kinh tế, lại có thị trường tiêu thụ tương đối ổn định nên gia đình tôi rất yên tâm tập trung đầu tư chăm sóc từ khâu trồng, phòng trừ sâu bệnh, đóng gói sản phẩm để tăng năng suất, chất lượng quả, đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng”.

Mặc dù cách khá xa trung tâm xã Dương Phong, nhưng đời sống của 53 hộ đồng bào dân tộc Dao của thôn Bản Mún 1 đã đổi thay rõ rệt, đây là kết quả của việc đưa cây quýt vào trồng từ nhiều năm nay. Quýt là loại cây trồng “cứu cánh” cho nhiều nông hộ ở đây, không ít hộ giàu lên và xây được nhà tầng chỉ sau vài ba vụ thu hoạch. Hiện nay toàn thôn có 42ha quýt, trong đó có 20ha cho thu hoạch, với sản lượng hàng trăm tấn mỗi năm.

Ông Lý Tiến Cát, một người dân của thôn gắn bó với việc trồng quýt đã 16 năm, nhờ cây trồng này mà gia đình ông đã có nhà tầng khang trang. Đưa chúng tôi vào tận đồi quýt ông cho hay, từ chỗ chỉ trồng để dùng trong sinh hoạt hàng ngày, đến nay gia đình ông đã có 4ha cam, quýt, với 1000 cây quýt, trong đó có khoảng 600 cây cho thu hoạch. Năm 2012 sản lượng quýt của gia đình đạt 30 tấn, thu nhập trên 300 triệu đồng.

Ở Bản Mún 1 hiện nay phần lớn các gia đình đều trồng cây quýt, họ tận dụng những diện tích đồi thấp, ven khe suối để trồng, nhờ vậy đời sống của các hộ dân trong thôn ngày càng được nâng cao, hiện thôn chỉ còn 9 hộ nghèo.

Được biết, xã Dương Phong có tổng diện tích cam, quýt là 308ha, trong đó có 210ha cho thu hoạch, sản lượng hằng năm đạt khoảng 800 tấn, đạt giá trị trên 8 tỷ đồng mỗi năm.

Tại các xã Quang Thuận, Dương Phong đi đâu cũng được nghe người dân nói chuyện về quýt, về con đường xóa đói, giảm nghèo hiệu quả, đúng đắn trên chính đồng đất quê hương. Có thể nói, cây quýt đã trở thành cây trồng chủ lực giúp cho hàng trăm nông hộ trong vùng vươn lên làm giàu. Câu chuyện xóa nghèo của người dân các xã nằm trong vùng quy hoạch quýt sẽ là cơ sở để các xã lân cận trên địa bàn huyện có tiểu vùng khí hậu, thổ nhưỡng tương đồng đưa cây quýt vào trồng giúp người dân xóa nghèo. Tuy nhiên, để cây quýt phát triển bền vững các cơ quan chức năng cần quan tâm hơn nữa đến công tác phòng trừ sâu bệnh, nâng cao chất lượng của quả quýt, tìm thị trường tiêu thụ ổn định giúp bà con yên tâm sản xuất. Đây cũng là mong mỏi của hầu hết các hộ trồng quýt trong vùng.

Theo kế hoạch, năm 2014 huyện Bạch Thông sẽ mở rộng 40ha trồng cây cam, quýt sang các xã phía bắc như Sĩ Bình, Vũ Muộn nhằm nâng cao thu nhập cho nông dân.