Dù chưa phải là chuỗi ngành hàng hoàn chỉnh như mong đợi, nhưng sự liên kết, hợp tác giữa các doanh nghiệp (DN) kinh doanh và xuất khẩu hồ tiêu thông qua Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam (VPA) với nông dân (ND), có thể nói là khá chặt chẽ.

Hiệp hội theo dõi cung cầu, diễn biến giá cả hồ tiêu trong nước và quốc tế, từ đó khuyến cáo bà con mạnh dạn bán khi giá cao, biết giữ hàng khi giá thấp (thay vì làm ngược lại); DN hạn chế bán hàng trên giấy nhằm tránh rủi ro, tranh thủ tạo đủ nguồn hàng, chủ động đàm phán ký hợp đồng. Kết quả nhiều năm qua, nhất là từ năm 2011 đến nay, ND và DN ngày càng đồng lòng và vững tin điều tiết lượng hồ tiêu lưu thông trên thị trường, nhờ đó giữ được giá tiêu trong nước và xuất khẩu ở mức cao ngay từ đầu vụ.

Do thời điểm thu hoạch hồ tiêu Việt Nam không trùng với các nước, khai thác lợi thế “một mình một chợ” nên 4 tháng đầu năm 2013 và 2014, Việt Nam xuất khẩu 60.000 - 70.000 tấn hồ tiêu, có tháng xuất 25.000 - 26.000 tấn, con số kỷ lục từ trước đến nay với giá cao. Bài học này đã được ND và DN kiên trì thực hiện 8 năm qua và thành công tốt đẹp, gần như xóa “chu kỳ” lên xuống về giá. Từ năm 2011 đến nay, giá xuất bình quân tiêu đen từ 6.127 USD/tấn lên 6.572 USD/tấn, rồi 6.761 USD/tấn và có thể trên 8.000 USD/tấn trong năm nay.

Việc chia sẻ thông tin 2 chiều về sản xuất, thị trường, giá cả, đánh giá kết quả mùa vụ, dự báo sản xuất, lưu thông hàng hóa… là mặt mạnh của ngành hàng hồ tiêu. Kết hợp kinh nghiệm của nông dân sản xuất giỏi với quy trình GAP-IPC, VPA đã biên soạn tài liệu sản xuất hồ tiêu bền vững, hướng hữu cơ, áp dụng thiết bị và công nghệ cao nên đã xuất hiện nhiều vườn tiêu phát triển căn cơ; nhiều chi hội và câu lạc bộ những người trồng tiêu giỏi được thành lập, là những điển hình để bà con học hỏi. Nhờ vậy, việc trồng hồ tiêu tự phát chuyển dần sang hướng bền vững. Lợi nhuận và thu nhập của người trồng tiêu ngày càng cao. Trong chuỗi giá trị ngành hàng này, nông dân là người hưởng lợi nhuận nhiều nhất. Đời sống người trồng tiêu ngày được nâng cao, thu nhập hàng tỷ đồng/năm trở lên với họ không còn cá biệt. Người trồng hồ tiêu trở nên khá giả, giàu có, xây biệt thự, mua xe hơi. Với khả năng tài chính đó giúp người trồng tự tin giữ hồ tiêu trong kho khi giá xuống, không cần chính sách tạm trữ của nhà nước.

Mới đây, tại Hội nghị thường niên ngành hồ tiêu và Đại hội VPA nhiệm kỳ 2014-2017, đã có không ít nông dân trồng hồ tiêu lái xe hơi từ các tỉnh về dự. Hình ảnh ấn tượng và thú vị! Có thể nói, góp phần vào việc nâng cao vị thế hồ tiêu Việt Nam trên thế giới có phần không nhỏ của ND. Ngành hàng hồ tiêu sớm hội nhập thương mại quốc tế trên sân nhà. Các DN biết đoàn kết cùng phát triển, những DN đầu đàn đóng vai trò định hướng, giữ được giá tốt, hạn chế sức ép từ các nhà đầu cơ quốc tế. Đây là hiện tượng đáng được khảo sát trong bối cảnh nhiều ngành hàng nông sản loay hoay tìm cách thoát khỏi vòng luẩn quẩn.