Giống mè đen 2 vỏ của Bình Thuận từ lâu được xem là nông sản tiêu thụ mạnh tại các tỉnh phía Nam. Tuy nhiên, loại giống này hiện đã thoái hóa, năng suất thấp. Mới đây, Ban quản lý Dự án Cạnh tranh nông nghiệp Bình Thuận (ACP) đã phối hợp Công ty TNHH MTV Hưng Nông Phát (đơn vị tư vấn) sản xuất 12 ha giống mè đen 2 vỏ, và xã Hàm Trí (Hàm Thuận Bắc) là một trong những nơi trồng đạt hiệu quả khá cao.

Từ mô hình ở xã Hàm Trí

Dù không thuộc vùng chủ lực trồng mè, nhưng Hàm Trí là một trong số các địa phương được Dự án ACP chọn triển khai sản xuất giống mè đen 2 vỏ Bình Thuận (thuộc hợp phần A) với diện tích 0,9 ha, do hộ ông Lê Tấn Sỹ làm chủ mô hình.

Chia sẻ với chúng tôi, ông Sỹ cho biết: Mặc dù lần đầu tiên sản xuất giống mè đen 2 vỏ Bình Thuận, nhưng ở vụ đông xuân 2012 - 2013 này, gia đình tôi vẫn mạnh dạn đầu tư trồng mè, nhờ sự hỗ trợ của Dự án ACP, với 100% giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và kỹ thuật trồng, chăm sóc. Sau 75 ngày xuống giống, kết quả cho thấy năng suất bình quân đạt 1 - 1,3 tạ/sào. Giống có đặc tính chống chịu tốt, thích nghi với điều kiện khí hậu của địa phương, có khả năng chịu hạn khá, hàm lượng dầu cao. Nhờ vậy, giá bán thường nhỉnh hơn các giống mè khác trong cùng thời điểm (cao hơn giống mè vàng từ 2.000 đồng – 3.000 đồng/kg) và dễ tiêu thụ. Trong đó, thị trường xuất khẩu chính là Nhật Bản. Tuy nhiên, kinh nghiệm rút ra của gia đình ông Sỹ chính là việc khử lẫn (tạp) phải rất chặt chẽ, mới tạo được giống mè chất lượng cao, đồng đều.

Từ kết quả đạt được ban đầu thông qua mô hình của ông Lê Tấn Sỹ, nhiều hộ gia đình khác trong xã cũng rất muốn được sử dụng loại giống mè đen 2 vỏ Bình Thuận để sản xuất trong mùa mưa tới. Đơn cử như ông Nguyễn Thanh Phong (thôn Phú Thái) có 7 sào đất rẫy lâu nay không canh tác. Nhưng khi nghe nói đến giống mè đen 2 vỏ Bình Thuận đang trồng đạt hiệu quả, nên ông đăng ký mua giống để trồng khi mưa xuống. Còn gia đình chị Thủy ở cùng thôn, có 2 sào đất, trước đây trồng các loại cây như đậu, bắp, nay cũng muốn mua giống về gieo để nâng cao hiệu quả kinh tế.

Triển vọng với giống mè được phục tráng

Ông Ngô Thái Sơn - chuyên gia tư vấn Dự án ACP (Công ty TNHH MTV Hưng Nông Phát) cho biết: Giống mè đen 2 vỏ Bình Thuận, được Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp miền Nam phục tráng lại từ giống mè đen 2 vỏ Bình Thuận nguyên chủng. Do đó, khi được sản xuất tại Bình Thuận theo đúng quy trình kỹ thuật, sẽ rất hiệu quả và có ý nghĩa trong việc khôi phục giống mè 2 vỏ chất lượng trước đây. Còn theo Sở Nông nghiệp và PTNT, trong năm 2010 diện tích mè của tỉnh đạt 6.651 ha, tập trung chủ yếu ở các huyện: Bắc Bình 1.420 ha, Hàm Thuận Bắc: 946 ha và Hàm Thuận Nam: 533 ha... So với cả nước, diện tích mè Bình Thuận đứng thứ 2 sau Nghệ An, nhưng dẫn đầu trong các tỉnh phía Nam. Điều này cho thấy đây là một lợi thế cạnh tranh đặc thù của tỉnh.

Tuy nhiên, trước sự thoái hóa của giống mè đen 2 vỏ Bình Thuận hiện nay, để cung cấp đủ giống mè (được xác nhận đạt chất lượng) cho diện tích canh tác toàn tỉnh, cần đến gần 40 tấn giống hạt để gieo trồng. Vì vậy, việc hỗ trợ cho các tổ nhóm nông dân sản xuất giống mè sẽ là điều kiện xây dựng vùng nguyên liệu dầu thực vật tập trung. Giải quyết tình trạng thiếu giống mè đạt chất lượng cho người dân. Đây cũng là cơ hội nâng cao năng suất, chất lượng mè và tăng thu nhập cho người trồng mè, trong đó có người dân sống ở vùng khó khăn và đồng bào dân tộc thiểu số