Những năm qua, nhiều nông dân trong tỉnh Trà Vinh đã áp dụng thành công mô hình luân canh 02 vụ lúa - 01 vụ màu hay 02 vụ màu - 01 vụ lúa đã mang lại hiệu quả thiết thực. Đặc biệt là vụ hè - thu 2013, do nắng nóng kéo dài, nước mặn xâm nhập ảnh hưởng đến việc sản xuất lúa, nên nhiều nông dân trên địa bàn tỉnh đã đưa cây màu xuống chân ruộng thay cho vụ lúa hè - thu, nhằm nâng cao giá trị trên cùng diện tích đất canh tác.

Đến thời điểm này, toàn tỉnh xuống giống được 13.264ha lúa hè - thu, đạt 16,4% kế hoạch, chậm hơn so với cùng kỳ 19,6%, nguyên nhân do thời tiết không thuận lợi cho việc sản xuất lúa, tình trạng khô hạn, nắng nóng kéo dài, nước mặn xâm nhập khiến cho đồng ruộng thường bị thiếu nước. Những yếu tố đó làm cho cây lúa kém phát triển, năng suất thường không cao. Để khắc phục những khó khăn trong sản xuất lúa hè - thu, ngành nông nghiệp đã khuyến cáo nông dân ở các vùng có điều kiện canh tác khó khăn chuyển đổi cây trồng, đưa cây màu xuống chân ruộng để nâng cao hiệu quả sản xuất.

Xã Lương Hòa, huyện Châu Thành là địa phương có diện tích trồng màu thay lúa hè - thu khá cao, với gần 200ha. Đến nay, toàn xã xuống giống được 666ha màu các loại so với cùng kỳ tăng 66ha. Bà Nguyễn Thị Hồng Thảo, Phó chủ tịch UBND xã cho biết: Trước đây đời sống người dân trong xã chủ yếu sản xuất lúa, thu nhập rất bấp bênh, kinh tế không ổn định. Những năm gần đây, thực hiện chủ trương chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa, thời gian qua Lương Hòa đã tích cực vận động nông dân đưa cây màu xuống ruộng thay thế cho vụ lúa hè - thu, một vụ lúa sản xuất trong điều kiện thời tiết bất lợi, khô hạn, nắng nóng kéo dài, nhằm nâng cao giá trị thu hoạch trên một đơn vị diện tích.

Nông dân Nguyễn Văn Đằng, ấp Ô Chích A, một trong những hộ dân đưa cây màu xuống chân ruộng đạt hiệu quả kinh tế cao, lợi nhuận gần 15 triệu đồng/vụ màu, ông Đằng cho biết: Gia đình có 06 công ruộng, trước đây trồng lúa hè - thu kém hiệu quả, do chi phí đầu tư cao, năng suất thấp, lợi nhuận ít. Được sự khuyến cáo của cán bộ kỹ thuật ngành nông nghiệp, những năm gần đây ông đã chuyển sang trồng màu trong vụ này. Theo ông Đằng, trồng màu thu hoạch sớm, lợi nhuận cao hơn so với trồng lúa. Vụ hè - thu 2013, do nắng hạn kéo dài, với 0,6ha đất, ông trồng bí, thu hoạch đợt đầu được 02 tấn, bán với giá 7.000 đồng/kg. Ngoài nguồn thu nhập từ trái bí ông còn có nguồn thu từ việc bán bông và đọt bí. Hiện nay, ông đang tiếp tục bón phân, phun thuốc trừ sâu thu hoạch đợt 2. Không riêng gì ông Đằng, vụ hè - thu này nhờ chuyển sang trồng màu, nên gia đình chị Thạch Thị Hồng, ấp Ba Se A có nguồn thu nhập ổn định. Chị Hồng chia sẻ: Với 0,1ha đất gò cao trồng lúa, năng suất bấp bênh, hiệu quả kinh tế thấp. Hơn 01 năm qua, nhờ chuyển sang màu khi thì trồng bắp, lúc thì trồng cà tím,... đặc biệt vụ hè - thu 2013 chị đầu tư vào việc trồng ớt chỉ thiên lợi nhuận khá cao. Theo chị Hồng, trồng ớt chỉ thiên thu hoạch được lâu và ổn định, nếu được mùa được giá, lợi nhuận nhiều. Hiện nay, trung bình chị cung cấp cho thương lái khoảng 30 - 70 kg/ngày, giá 13.000 đồng/kg, sau khi trừ chi phí ước lợi nhuận gần 10 triệu đồng/công.

Thực tế cho thấy, việc trồng màu trên đất ruộng thay cho một vụ lúa sản xuất trong thời tiết bất thường, nông dân có thể đạt lợi nhuận cao gấp 2, 3 lần so với canh tác lúa trên cùng diện tích. Cụ thể, trồng lúa vụ hè - thu, nếu năng suất đạt từ 4,5 - 5,5 tấn/ha, sau khi trừ chi phí đầu tư, còn lời khoảng 08 - 10 triệu đồng/ha. Nhưng chuyển sang trồng màu ở vụ này thì khả năng cho lợi nhuận từ 15 - 20 triệu đồng/ha, nếu áp dụng kỹ thuật, chăm sóc tốt, trúng mùa, trúng giá, lợi nhuận sẽ tăng thêm khá cao.

Nhờ có hiệu quả kinh tế khá cao, mà hình thức luân canh cây màu trên đất ruộng đã được các địa phương áp dụng ngày càng phổ biến. Nếu như trước đây hầu hết diện tích đất ruộng của tỉnh đều sản xuất 03 vụ lúa/năm, thì nay đã có không ít đất trồng lúa được nông dân chuyển sang trồng màu ở vụ xuân - hè hoặc hè - thu, cá biệt có nông hộ trồng luôn cả vụ thu - đông mùa, sau đó mới trở lại sản xuất lúa thu - đông và đông - xuân. Qua thống kê của sở Nông nghiệp - Phát triển nông thôn, từ đầu năm đến nay toàn tỉnh đã xuống giống được 28.770ha màu các loại, đạt 51,8% kế hoạch, trong đó có một số diện tích màu được trồng lắp vụ lúa hè thu. Các loại rau màu chủ lực trong vụ này là các loại cây công nghiệp ngắn ngày và một số rau màu khác như bắp, dưa hấu và các cây họ đậu, bầu, bí…

Có thể nói, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng những năm qua được đánh giá là đang tiến triển đúng hướng. Trong đó, việc trồng rau màu trên đất ruộng thay cho một vụ lúa sản xuất kém hiệu quả đã được nhiều địa phương và nông dân tích cực hưởng ứng. Mặc dù hiện nay vẫn còn gặp nhiều khó khăn trong khâu tiêu thụ sản phẩm, nhưng có thể khẳng định, chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa mang lại nhiều lợi ích cho nông dân, có tác dụng cải tạo đất đai, cắt đứt cầu nối dịch hại và cuối cùng là giúp cải thiện thu nhập cho nông hộ. Đây là mô hình canh tác khoa học và bền vững, cần được phát huy, nhân rộng.