Mô hình nuôi cá hồi xuất hiện đầu tiên tại Sa Pa vào năm 2005 và đã nhanh chóng khẳng định hiệu quả kinh tế cao cho nhiều hộ dân nơi đây. Đó cũng là mô hình mẫu cho các vùng có khí hậu tương tự Sa Pa. Đến nay, mô hình nuôi cá nước lạnh đã được nhân rộng trên địa bàn tỉnh Lào Cai, trong đó phát triển mạnh tại Sa Pa với hơn 30 cơ sở nuôi cá hồi, cá tầm thương phẩm, sản lượng đạt trên 150 tấn mỗi năm.

Xét về điều kiện tự nhiên, Sa Pa rất thuận lợi để phát triển nghề nuôi cá nước lạnh. Độ cao trung bình từ 1.500 - 1.600 m so với mực nước biển, nhiệt độ trung bình trong năm khoảng 15,3 độ C (mùa đông nhiệt độ khoảng 10 - 18 độ C) là điều kiện lý tưởng để phát triển sản xuất nông nghiệp với những sản phẩm đặc trưng chất lượng cao, đặc biệt là nghề nuôi cá nước lạnh. Nghề nuôi cá nước lạnh còn được Ủy ban nhân dân tỉnh, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và ngành nông nghiệp của tỉnh đặc biệt quan tâm với nhiều chính sách hỗ trợ về con giống, thức ăn và tập huấn kỹ thuật cho các cơ sở chăn nuôi. Sa Pa còn được biết đến là khu du lịch nổi tiếng, thu hút hàng trăm nghìn lượt du khách đến tham quan và nghỉ dưỡng mỗi năm. Đây là thị trường tiêu thụ lớn và nhiều tiềm năng về các sản phẩm cá nước lạnh của địa phương.

Năm 2005, được sự giúp đỡ của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Viện Nghiên cứu nuôi trồng Thủy sản I, sau khi khảo sát điều kiện tự nhiên đã chọn Sa Pa là nơi triển khai thí điểm mô hình nuôi cá nước lạnh đầu tiên trong nước. Qua kết quả nghiên cứu ban đầu khả quan, đến nay, phong trào nuôi cá nước lạnh tại Sa Pa phát triển khá mạnh, đến cuối năm 2012, trên địa bàn huyện đã có trên 30 cơ sở nuôi cá nước lạnh với diện tích mặt nước khoảng 1,7 ha, tập trung ở các xã Bản Khoang, Tả Phìn, Tả Giàng Phình, Lao Chải, thị trấn Sa Pa, San Sả Hồ và xã Tả Van. Trong đó có 1 đơn vị nghiên cứu thuộc quản lý Nhà nước, 2 công ty trách nhiệm hữu hạn, ước tính chi phí đầu tư cho các mô hình này khoảng 150 tỷ đồng. Sản lượng cá hồi và cá tầm ban đầu chỉ đạt vài tấn một năm, thì đến năm 2012 đã đạt trên 150 tấn, doanh thu hàng chục tỉ đồng/năm.

Không còn đơn thuần là các sản phẩm cá tươi, cá sống cung cấp cho các nhà hàng tại chỗ và thị trường các đô thị lớn, tại Sa Pa đã có những cơ sở chế biến cá hồi khô, ruốc cá hồi nhằm đa dạng hóa sản phẩm cá nước lạnh tại địa phương. Các sản phẩm này cũng rất phù hợp khi trở thành mặt hàng đặc trưng, đặc hữu tại địa bàn du lịch giàu tiềm năng này.

Nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng về nguồn nước, khí hậu, trong những năm qua, trên địa bàn huyện Sa Pa đã xuất hiện nhiều mô hình nuôi cá nước lạnh đem lại hiệu quả kinh tế cao. Năm 2006, ông Nguyễn Văn Lũy, thôn Can Hồ B, xã Bản Khoang bắt tay vào đầu tư nuôi cá hồi vân với quy mô diện tích mặt nước 1.200m2. Những vụ cá đầu tiên đã đem lại thu nhập “ngoài mong đợi” cho người đầu tư, khoảng 3 tỷ đồng. Không dừng lại ở đó, từ việc nhập trứng cá giống từ nước ngoài, đến năm 2009, Hợp tác xã Can Hồ B do ông Lũy làm chủ nhiệm đã sản xuất thành công và cung ứng giống cá nước lạnh cho thị trường. Ông Nguyễn Văn Lũy cho biết: Nuôi cá nước lạnh không còn mới ở Sa Pa, đây cũng là hướng làm giàu của nhiều hộ gia đình.

Ông Nguyễn Văn Phương, tổ 13, thị trấn Sa Pa đã đem hết vốn liếng tích cóp cả đời đầu tư nuôi cá nước lạnh. Năm 2009 là thời điểm cá hồi bán được giá nhất, khi đó thu nhập của gia đình đạt 700 triệu đồng. Nói về những vụ cá “trúng quả”, ông Phương mừng ra mặt, cho biết: Nuôi cá nước lạnh là hướng làm giàu hiệu quả đối với nhiều hộ nông dân.

Năm 2012, Hội Cá nước lạnh Sa Pa ra đời với vai trò là tổ chức bảo vệ quyền lợi người nuôi cá hồi, cá tầm thông qua việc điều chỉnh giá, thẩm định nguồn gốc sản phẩm và phối hợp ngăn chặn cá nhập lậu, tiến tới đăng ký bảo hộ thương hiệu cá hồi, cá tầm Sa Pa. Ông Triệu Thiết Nghĩa, Phó Trưởng phòng Kinh tế huyện Sa Pa cho rằng, Hội Cá nước lạnh ra đời nhằm tiến tới sự liên kết chặt chẽ trong điều tiết giá cả, giữ ổn định thị trường.

Tại Sa Pa, hiện một số cơ sở nuôi cá hồi, cá tầm đã chủ động về con giống. Ngoài việc nhập giống từ Trung tâm Nghiên cứu cá nước lạnh, các cơ sở chăn nuôi đã nhập khẩu trứng cá về ấp và ương giống, có cơ sở mỗi năm cung cấp hàng vạn con cá giống ra thị trường. Tuy nhiên, trong nước chưa sản xuất được thức ăn đạt tiêu chuẩn, hầu hết các cơ sở chăn nuôi phải nhập khẩu từ nước ngoài với giá thành cao, số lượng hạn chế dẫn đến chi phí đầu tư nuôi cá nước lạnh khá lớn. Theo định hướng, đến năm 2015, trên địa bàn tỉnh, chương trình nuôi cá nước lạnh đạt quy mô dung tích ao nuôi 30.000m3, sản lượng đạt 520 tấn, năng suất đạt khoảng 18 - 20kg/m3.

Mong muốn của những người nuôi cá nước lạnh hiện nay là việc mở rộng thị trường tiêu thụ, chủ động về nguồn thức ăn, con giống, trong đó có sự đầu tư cơ sở chế biến nhằm đa dạng hóa các sản phẩm từ cá hồi, cá tầm mang thương hiệu Sa Pa và Lào Cai.